Ervaringsverhaal Jacqueline

Meer dan tien jaar komt sociaal advocaat Jacqueline Nieuwstraten op voor slachtoffers van de toeslagenaffaire. Ze staat hardwerkende, veelal alleenstaande moeders bij die bericht kregen dat ze het volledige bedrag van de kinderopvangtoeslag moeten terugbetalen aan de Belastingdienst. Vaak gaat het om onterechte, torenhoge schulden waardoor ouders  steeds verder wegzakken in financiële en psychische ellende. “De verhalen die ik heb gehoord zijn schrijnend en raken mij diep. Ik begrijp niet hoe het zover heeft kunnen komen.”

De sociaal advocaat raakt bij de toeslagenaffaire betrokken als haar door de jaren heen opvalt dat veel ouders problemen hebben met de Belastingdienst over de kinderopvangtoeslag. De ouders kunnen zelf meestal geen advocaat betalen, maar Nieuwstraten kan voor dat type zaken subsidie aanvragen bij de overheid. “In mijn geval kom ik veel alleenstaande moeders tegen die plotseling hoge bedragen moeten terugbetalen aan de Belastingdienst”, vertelt de advocaat. “Ik snapte er niets van, wat ging daar zo mis? Ik ben mij daarop goed in de wet gaan verdiepen. Ik wilde begrijpen wat de gedachte van de overheid is geweest bij de Wet op de Kinderopvang.”

Combineren zorg en werk
De gedachte achter die wet is volgens Nieuwstraten dat ouders de zorg voor hun kinderen en arbeid kunnen combineren en zo in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien. “Juist daarom heb ik nooit begrepen waarom de Belastingdienst in veel van mijn zaken zegt dat de ouders er niet voor in aanmerking komen, laat staan alles moeten terugbetalen. Mijn cliënten zijn vaak jonge meiden die hun kind naar de opvang brengen zodat ze zorg en werk kunnen combineren en verder kunnen komen in hun leven en in de maatschappij.”

De redenen waarom deze ouders plotseling de vaak duizenden euro’s zorgtoeslag moesten terugbetalen, lopen uiteen. De advocaat herinnert zich een moeder waarvan de kinderen te veel uren opvang zouden hebben gekregen, terwijl daar toen niets over in de wet te vinden was. Anderen moesten het volledige bedrag terugbetalen omdat ze geen eigen bijdrage hadden betaald.  “Veel ouders wisten dat helemaal niet. Als ze dat hadden geweten, hadden ze die bijdrage alsnog betaald. Tijdens de vele rechtszaken over deze affaire, hebben de ouders aangegeven dit bedrag alsnog te willen betalen, maar de Belastingdienst reageerde stellig. Die kans was verkeken. De bedragen van deze ‘fraudeurs’ moesten zelfs volledig worden terugbetaald, vele duizenden euro’s per jaar.”

Kwalijke zaak
Wat de toeslagenaffaire zo kwalijk maakt is dat de ouders niet konden weten wat ze fout hebben gedaan. Nieuwstraten, een ervaren advocaat als het gaat om toeslagenzaken, weet het ook nog steeds niet. “Als de ouders de gewraakte brief kregen dat ze de volledige kinderopvangtoeslag moesten terugbetalen, ging ik voor hen graven, op onderzoek uit. Tot op heden heb ik bijvoorbeeld nergens in de wet zelf kunnen terugvinden dat die eigen bijdrage volledig betaald moest worden voordat ze recht hadden op de toeslag. Later is dat wel in andere regels opgenomen, maar dat is naar mijn mening op onterechte gronden gebeurd.”

De ouders hebben pas laat te horen gekregen dat de Belastingdienst hen als fraudeurs ziet. Omdat de bedragen zo hoog waren, moest er wel sprake zijn van kwade opzet of fraude, vond de Belastingdienst. Daarom komen de ouders meestal niet in aanmerking voor een persoonlijke betalingsregeling.

Nieuwstraten kent situaties waarbij ouders 50.000 euro moesten ophoesten in slechts twee jaar tijd.  Het is de advocaat in een aantal zaken gelukt om van het etiket ‘fraudeur’ af te komen en toch een persoonlijke betalingsregeling te treffen. “Maar ik heb natuurlijk niet iedereen bijgestaan. Mensen zonder advocaat, belandden wel in een wurgregeling waar ze niet meer uitkomen.”

Schulden lopen op
Die ouders zitten met hun handen in het haar. Als ze de schuld niet kunnen betalen, legt de Belastingdienst beslag op hun persoonlijke bezittingen. “Zo wordt hun nachtmerrie alleen maar groter. Ouders hebben hun huis moeten verkopen, geld moeten lenen. Ze zakken steeds dieper in de ellende, alles gaat dan wringen”, weet Nieuwstraten.  Ze schetst voorbeelden van mensen waarbij de relatie kapot ging door de hoogopgelopen spanningen. Ook hun kinderen zijn slachtoffer van deze harde aanpak: er was soms zelfs geen geld voor eten, laat staan voor iets leuks of een verjaarscadeautje.

Ondertussen ging de fraudejacht van de Belastingdienst onverminderd verder. De wanhoop die de advocaat bij haar cliënten ziet, raakt haar. Ze deed er de afgelopen jaren alles aan om deze mensen te helpen, maar voelde zich vaak een roepende in de woestijn. “Gekke Henkie”, zoals ze het zelf noemt. Haar onbegrip over de overheid die hardwerkende burgers zo diep in de problemen brengt, is nog altijd groot. Nieuwstraten dook in de wetgeving en ontdekte dat die niet rijmt met de aanpak van de Belastingdienst. Ze stelt dat de wet wel degelijk ruimte biedt om bedragen proportioneel toe te kennen. “Ouders dus Kinderopvangtoeslag toekennen over alleen het bedrag waarover de eigen bijdrage is betaald. Ik heb dat bijna tien jaar lang met goede argumenten bij de Belastingdienst en de rechtbank geroepen, maar ik heb nooit gelijk gekregen.”

Dat gebeurt in oktober 2019 alsnog. Dan stelt ook de Raad van State dat de wet die ruimte biedt. Het maakt Nieuwstraten haar jarenlange, zinloze strijd des te pijnlijker: “ Wat heb ik de afgelopen jaren op zitting met mijn cliënten zitten doen?”, vraagt ze zich af.

Verantwoorden voor geleden schade
Inmiddels is de affaire weer volop in de actualiteit en moeten medewerkers van de Belastingdienst en de politiek zich verantwoorden voor de toeslagenaffaire en de geleden schade. Nieuwstraten heeft de strijd nooit opgegeven. Samen met de slachtoffers wil ze nu gaan kijken of de Belastingdienst juist handelt bij de herstelprocedure die loopt. “Ik kijk mee met de compensatieregelingen waar de Belastingdienst mee komt en beoordeel of het past bij het dossier van de ouders. Lastig daarbij is dat als je op dit moment als ouder geen advocaat kunt betalen en geen inhoudelijk juridisch geschil hebt met de Belastingdienst, zij geen advocaat toegewezen krijgen.” De advocate is zelf zo begaan met de ouders, dat ze bereid is om haar cliënten goed te informeren. Betaald, of niet.

Nieuwstraten geeft aan dat de verhalen achter deze zaken haar nog emotioneel kunnen raken. Iedere ouder die onterecht slachtoffer is geworden van deze affaire. Ouders die hun kind naar de opvang stuurden zodat ze konden werken. Ouders die verkeerde informatie hebben gehad. Ouders die onterecht als fraudeur zijn weggezet. “Een moeder kreeg van de kinderopvang te horen dat ze de eigen bijdrage niet hoefde te betalen, ze kreeg korting. Ook zij kreeg bericht van de Belastingdienst dat ze het volledige bedrag van de kinderopvangtoeslag daarom moest terugbetalen. De advocate valt even stil. “Ik krijg het daar nog koud van. Zo oneerlijk.”

Licht aan het einde van de tunnel
Voor de toekomst is het belangrijk dat de Belastingdienst goed naar de dossiers van de ouders kijkt en beoordeelt welke ouders de komende tijd gecompenseerd kunnen worden. Dat betekent volgens Nieuwstraten dat de (grote) bedragen die de ouders ten onrechte hebben terugbetaald, snel moeten worden teruggestort. “Daarnaast vind ik het belangrijk dat de Belastingdienst hardop uitspreekt naar deze ouders dat ze geen fraudeur zijn, dat de Belastingdienst zélf fout zat. Met de hersteloperatie is het al een aantal keer gezegd, maar het zit heel diep. Jarenlang is gezegd dat de schuld bij de ouders ligt, dat heeft hen ontzettend veel pijn gedaan. De schaamte is groot.”

Juist door die schaamte en het wantrouwen in de overheid zijn veel ouders nu lastig vindbaar, terwijl zij hulp kunnen krijgen bij hun financiële en psychische problemen. Het hulpteam Toeslagen 010 is voor de 3000 gedupeerden in Rotterdam opgericht. Een belangrijk loket meent Nieuwstraten. “Het is een onafhankelijk team dat met de ouders kan meedenken over passende hulp. Met elkaar kunnen zij onderzoeken wat nodig is voor deze mensen om verder te kunnen. Het is tijd dat ze deze ellende achter zich kunnen laten, dat zij na al die jaren weer het licht aan het einde van de tunnel zien.”

Het Hulpteam Toeslagen 010 is een samenwerking van de gemeentelijke ombudsman en de gemeente Rotterdam. Het Hulpteam Toeslagen 010 is er voor ouders die door een terugvordering kinderopvangtoeslag in de problemen zijn gekomen.

U kunt op verschillende manieren in contact komen met het Hulpteam Toeslagen 010:
0800 2345 888
info@htt010.nl