Ervaringsverhaal Arre Zuurmond

Arre Zuurmond begeleidt gedupeerde ouders van de toeslagenaffaire bij de hersteloperatie van de Belastingdienst. Hij staat aan het roer van het zogeheten ouderpanel, een club van twaalf ouders, die met elkaar de kwaliteit van de herstelprocedure bewaken. “Het kan gebeuren dat de overheid een fout maakt. Dan is het belangrijk dat de overheid die fout snel en zonder morren herstelt. Hier heeft de Belastingdienst tien jaar lang weggekeken en de ouders niet gehoord.”

Arre Zuurmond, ombudsman in Amsterdam, is door Staatssecretaris Alexandra van Huffelen gevraagd als voorzitter van het ouderpanel. Hij hoefde daar niet lang over na te denken. Zuurmond maakt zich naar eigen zeggen al zijn leven lang hard voor kwetsbare burgers die strijden tegen de overheid. Samen met een vertegenwoordiging van gedupeerde ouders uit het hele land geeft hij gevraagd en ongevraagd advies bij de hersteloperatie van de Belastingdienst. Het ouderpanel en de voorzitter zijn onafhankelijk: ze hebben hun eigen werkwijze en bepalen hun eigen agenda. Alle adviezen en kritieken zijn openbaar.

Eén verkeerd woordje
Het ouderpanel zorgt dat er zo min mogelijk fouten worden gemaakt bij de hersteloperatie. Hoe groot of klein die ook kunnen zijn. Zuurmond illustreert dit met een voorbeeld. “De ouders krijgen regelmatig brieven van de Belastingdienst. De toon van die brieven en de woordkeuze is heel belangrijk. De Belastingdienst heeft niet door dat één woordje al verkeerd kan vallen bij de getraumatiseerde ouders. Als zij in een brief over een ‘voorschot’ lezen, heb je de helft van de ouders al tegen het plafond, of in tranen. Het waren namelijk de voorschotten die hen zo diep in de problemen brachten. Het zit soms in de kleine letters.”

Andere ouders raken in paniek door de beruchte blauwe enveloppen. De reden dat de Belastingdienst zorgvuldig en doordacht te werk moet gaan. De voorzitter van het panel fungeert als een soort doorgeefluik richting de Belastingdienst en zorgt dat de kritieken worden opgevolgd. “Doordat ik samen met de gedupeerden in het panel zit, begrijp ik het sentiment en bereiken we veel meer dan we als niet gedupeerden vanaf de zijlijn zouden bereiken.” Zonder uitzondering hebben de ouders heftige ervaringen achter de rug. Desondanks probeert Zuurmond samen met hen om het hoofd zo koel mogelijk te houden en goed te kijken wat zij nodig hebben.

Tekort geschoten naar kinderen
Zuurmond heeft alle ouders uit het ouderpanel thuis opgezocht en goed naar hun verhalen geluisterd. “Het is echt gruwelijk wat er met hen gebeurd is”, meent de voorzitter. “De ouders zijn niet gehoord. Er is met een stoomwals over deze mensen heen gegaan.” Hij noemt de woorden ‘onverbiddelijk’ en ‘onredelijk’ als hij over de aanpak van de Belastingdienst spreekt. “Met als direct gevolg dat de ouders op allerlei fronten zoals wonen, werk en zorg voor de kinderen moesten falen. Wat ik zelf het meest verdrietig vind, is dat de ouders onterecht het gevoel hebben dat ze tekort geschoten zijn naar hun kinderen. Daar zit de meeste pijn.”

De ouders worstelen met een enorm schuldgevoel naar hun kinderen. Dat komt volgens Zuurmond omdat de overheid simpelweg niet naar hen wilde luisteren. “Dat hebben ze tien jaar volgehouden, waardoor vele ouders onterecht in enorme financiële problemen zijn gekomen. Dat vind ik zelf zo stuitend. Dat de overheid een fout maakt kan voorkomen, maar dat ze vervolgens tien jaar hebben weggekeken en de ouders in de kou hebben laten staan, vind ik onbegrijpelijk.”

Het valt Zuurmond op dat de ouders ondanks wat hen is aangedaan, nog altijd in staat zijn om netjes en vriendelijk te blijven. Dit in tegenstelling tot de corona-demonstranten of de boeren, waar Zuurmond een vergelijking mee maakt. “Ik vind het bewonderenswaardig hoe beheerst deze mensen zijn.”

Vele tranen vloeien
Toch zijn en blijven de ouders boos, de pijn zit diep. Die emoties laat de voorzitter dan ook toe in vergaderingen. Zij hebben met elkaar afgesproken dat even uitglijden tijdens een bijeenkomst van het panel mag. “We pauzeren dan kort, drinken een glas water en daarna gaan we weer door. Elke vergadering vloeien de tranen. Het hoort bij het proces ik geloof dat het helend werkt.”

De ouders is zo veel leed aangedaan, dat van herstellen eigenlijk geen sprake kan zijn, meent Zuurmond. “De ouders is veel persoonlijk leed aangedaan. Van hun kinderen is de zorgeloze jeugd afgenomen. Zo veel emotionele schade is nauwelijks te herstellen.” En toch moeten de Belastingdienst en de gemeente hun verantwoordelijkheid nemen en snel over de brug komen. “Voor de Belastingdienst is de financiële compensatie nu belangrijk. En de gemeente is aan zet om voor de verschillende leefgebieden: wonen, werk, gezin en gezondheid, out of the box oplossingen te bedenken. Dat is hard nodig om het leven van deze mensen weer op de rit te krijgen.”

Drempel verlagen
Zuurmond juicht het Rotterdamse initiatief Hulpteam Toeslagen 010, een samenwerking tussen de gemeente Rotterdam en de Rotterdamse ombudsman, dan ook toe. “Ik vind dat een prachtig en verstandig initiatief. Ook in mijn rol als ombudsman van Amsterdam bespeur ik angst van de slachtoffers om naar de gemeente te gaan. Het wantrouwen in de overheid is groot. De ombudsman is onafhankelijk en dat geeft de ouders vertrouwen. Het verlaagt die enorme drempel om hulp te zoeken bij de overheid die veel ouders diep wantrouwen.”

Financiële compensatie
Rechtvaardigheid is voor Zuurmond een bijzonder belangrijke waarde, zeker in overheidsland. “Een goede overheid kan zorgen dat er rechtvaardigheid in de samenleving is en dat iedereen zijn eigen deel krijgt in dit leven. Als dat niet zo is, geldt het recht van de sterkste en dat loopt niet goed af”, benadrukt hij. Daarom is het voor nu zo belangrijk dat het herstel vanuit de overheid snel komt. Voor de schade die de ouders hebben geleden en die de overheid hen heeft aangedaan. Daarbij is het wel goed om voorzichtig te zijn. “Als mensen in de schulden zitten, moeten die eerst gesaneerd zijn voor er financiële compensatie komt. Bij grote bedragen is voorzichtigheid sowieso belangrijk. Sommige mensen kunnen die grote bedragen in één keer niet goed aan of hun omgeving kan er bijvoorbeeld misbruik van maken.”

Het tweede waar de overheid volgens Zuurmond snel voor over de brug moet komen, is de immateriële kant. Veel mensen zijn geschaad, zowel emotioneel als lichamelijk. De gemeente is nu hard nodig om het leven van de gedupeerden weer op de rails te krijgen. “Dit moet snel gebeuren, zonder bureaucratische processen. Dus even geen wachtrijen en formulieren, maar deze mensen voorrang geven. Ze zijn door overheidstoedoen uit de rij geschopt, uit hun huis gezet, hun auto kwijtgeraakt. Deze mensen hoeven daarom niet achteraan de rij aan te sluiten.”

Als dat is gebeurd, is het tijd voor kritisch zelfinzicht door de overheid, stelt Zuurmond. “De Belastingdienst, maar ook de gemeentes, moeten goed kijken naar de eigen normen, waarden en cultuur en er alles aan doen dat dit in de toekomst nooit meer zal gebeuren.” Het schuldbesef van de Belastingdienst dat ze duizenden mensen in de kou hebben laten staan, moet volgens hem echt sterker worden en sterker worden uitgedragen.

Symbolische afsluiting
De laatste belangrijke stap die Zuurmond de ouders gunt, is een ceremonie voor hen die de afsluiting van hun nachtmerrie betekent. De impact op hun leven is zo groot, dat ze niet ongemerkt kunnen doorgaan met hun leven. Hoe hij de symbolische daad voor zich ziet, heeft hij nog niet scherp. “Samenkomen in de ridderzaal, een bijeenkomst bij de koning in het paleis? Ik ben voorstander van een symbolische daad waarna de ouders eindelijk een punt achter dit afschuwelijke hoofdstuk kunnen zetten en door kunnen met leven.”

Het Hulpteam Toeslagen 010 is een samenwerking van de gemeentelijke ombudsman en de gemeente Rotterdam. Het Hulpteam Toeslagen 010 is er voor ouders die door een terugvordering kinderopvangtoeslag in de problemen zijn gekomen.

U kunt op verschillende manieren in contact komen met het Hulpteam Toeslagen 010:
0800 2345 888
info@htt010.nl